Prawidłowa kwalifikacja świadczeń kompleksowych pozostaje jednym z istotnych wyzwań w rozliczeniach VAT. W praktyce gospodarczej często dochodzi bowiem do transakcji obejmujących szereg wzajemnie powiązanych czynności, takich jak projektowanie, wytworzenie, dostawa i montaż określonego produktu. Powstaje wówczas pytanie, czy czynności te należy traktować jako odrębne świadczenia, czy też jako jedną transakcję, a jeżeli stanowią świadczenie kompleksowe – czy powinno ono zostać zakwalifikowane jako dostawa towarów, czy świadczenie usług.
Do tego zagadnienia odniósł się rzecznik generalny Sądu Unii Europejskiej w opinii z 21 października 2026 r. w sprawie T-903/25, Grotta Nuova. Chociaż przedmiotem sporu była realizacja instalacji artystycznej, przedstawione w opinii stanowisko może mieć znaczenie również dla podatników działających w innych branżach, w szczególności realizujących zamówienia obejmujące zarówno dostawę materialnego produktu, jak i szereg czynności związanych z jego przygotowaniem oraz instalacją.
Sprawa dotyczyła duńskiego artysty prowadzącego działalność pod nazwą Grotta Nuova, który na zamówienie szkoły w Kopenhadze zaprojektował i wykonał rozbudowaną instalację artystyczną na dziedzińcu o powierzchni około 700 m². Projekt obejmował m.in. rzeźby wykonane z elementów motocykli, konstrukcje betonowe, pawilony, elementy wodne, zagospodarowanie przestrzeni oraz prace związane z częścią budynku szkoły.
Duńskie organy podatkowe uznały, że wykonane czynności stanowią świadczenie usług artystycznych korzystających ze zwolnienia z VAT. Odmienne stanowisko prezentował artysta, który argumentował, że zasadniczym przedmiotem transakcji była dostawa materialnego dzieła sztuki, a czynności związane z jego zaprojektowaniem i wykonaniem miały charakter pomocniczy. Rozstrzygnięcie tego sporu miało istotne znaczenie dla sposobu opodatkowania transakcji oraz prawa do odliczenia VAT naliczonego.
Rozpatrujący sprawę duński sąd zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym dotyczącym kwalifikacji tego rodzaju świadczenia na gruncie dyrektywy VAT. Rzecznik generalny wskazał, że punktem wyjścia powinna być ocena, czy poszczególne czynności tworzą jedno świadczenie gospodarcze. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE każdą transakcję należy co do zasady traktować jako odrębną i niezależną. Nie powinno się jednak sztucznie dzielić czynności, które z ekonomicznego punktu widzenia stanowią jedną całość.
W opinii podkreślono, że o istnieniu świadczenia kompleksowego można mówić w szczególności w dwóch sytuacjach. Pierwsza występuje wtedy, gdy poszczególne czynności są ze sobą tak ściśle powiązane, że obiektywnie tworzą jedno niepodzielne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby sztuczny charakter. Druga zachodzi wówczas, gdy możliwe jest wyodrębnienie świadczenia głównego oraz świadczeń pomocniczych, które nie stanowią dla nabywcy celu samego w sobie, lecz służą lepszemu wykorzystaniu świadczenia głównego.
Zdaniem rzecznika generalnego, przy ocenie charakteru transakcji kluczowe znaczenie ma perspektywa przeciętnego nabywcy oraz ustalenie, jaki jest rzeczywisty, dominujący cel gospodarczy całego przedsięwzięcia. Nie wystarczy zatem stwierdzić, że wykonanie zamówienia wymagało przeprowadzenia wielu różnych czynności. Konieczne jest określenie, które z nich mają zasadnicze znaczenie dla nabywcy, a które stanowią jedynie środek do realizacji podstawowego celu transakcji.
Odnosząc te zasady do analizowanego przypadku, rzecznik generalny uznał, że zasadniczym celem zamawiającego było otrzymanie gotowego, materialnego dzieła sztuki. Proces projektowania, prace przygotowawcze oraz czynności niezbędne do instalacji dzieła nie stanowiły samodzielnego celu transakcji, lecz służyły realizacji tego zamówienia. W konsekwencji rzecznik zaproponował, aby świadczenie złożone, którego elementem głównym jest fizyczna dostawa dzieła sztuki, a pozostałe czynności mają charakter pomocniczy, kwalifikować jako dostawę towarów w rozumieniu dyrektywy VAT.
Istotne jest przy tym, że taka kwalifikacja nie oznacza automatycznie objęcia wszystkich czynności związanych z realizacją zamówienia jednolitym sposobem opodatkowania. Rzecznik zauważył bowiem, że niektóre prace, takie jak renowacja części budynku szkoły, mogą stanowić odrębne świadczenie, jeżeli z perspektywy nabywcy mają samodzielny cel gospodarczy i nie pozostają w odpowiednio ścisłym związku ze świadczeniem głównym.
Czy przedstawiona opinia może mieć znaczenie dla polskich podatników? Zdecydowanie tak, chociaż nie oznacza ona zasadniczej zmiany dotychczasowych reguł kwalifikacji świadczeń kompleksowych. Polskie przepisy, w szczególności art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, opierają się na analogicznym rozróżnieniu między dostawą towarów a świadczeniem usług. Wnioski płynące z opinii mogą zatem stanowić dodatkowy argument przy analizie transakcji obejmujących kilka rodzajów czynności, np. zaprojektowanie, wyprodukowanie i zamontowanie określonego urządzenia, instalacji technicznej lub innego materialnego produktu.
Szczególnie istotne jest wskazanie, że o kwalifikacji transakcji nie powinna przesądzać wyłącznie liczba wykonywanych czynności, ich pracochłonność ani samo występowanie elementów usługowych. W przypadku świadczenia złożonego obejmującego dostawę towarów i świadczenie usług konieczna jest całościowa ocena okoliczności transakcji, przy czym większe znaczenie należy przypisywać kryteriom jakościowym niż ilościowym. Jeżeli zasadniczym celem nabywcy jest uzyskanie określonego materialnego rezultatu, a czynności projektowe, przygotowawcze czy montażowe mają jedynie charakter pomocniczy, może to przemawiać za zakwalifikowaniem całego świadczenia jako dostawy towarów.
Nie oznacza to jednak, że każda transakcja zakończona przekazaniem materialnego produktu automatycznie stanowi dostawę towarów. Ocena powinna każdorazowo uwzględniać rzeczywisty charakter świadczenia, wzajemne relacje pomiędzy jego elementami oraz cel gospodarczy realizowany z perspektywy nabywcy. Samo określenie przedmiotu umowy lub sposób wyodrębnienia poszczególnych pozycji wynagrodzenia nie mogą zastąpić takiej analizy.
Omawiana opinia potwierdza więc znaczenie ekonomicznego podejścia do kwalifikacji świadczeń kompleksowych na gruncie VAT. Dla podatników realizujących wieloelementowe zamówienia stanowi przypomnienie, że prawidłowe rozliczenie podatku wymaga przede wszystkim ustalenia rzeczywistego przedmiotu transakcji oraz charakteru poszczególnych czynności. Wnioski z opinii mogą być pomocne zwłaszcza w sytuacjach, gdy organy podatkowe kwalifikują transakcję jako usługę ze względu na znaczny udział prac projektowych, twórczych lub montażowych, pomimo że podstawowym celem nabywcy jest otrzymanie gotowego towaru.
Należy jednak pamiętać, że stanowisko przedstawione 21 października 2026 r. jest opinią rzecznika generalnego, a nie ostatecznym orzeczeniem Sądu UE. Jej znaczenie dla dalszej praktyki stosowania przepisów VAT będzie zatem zależało również od rozstrzygnięcia, jakie zapadnie w sprawie Grotta Nuova.