Wykreślenie kontrahenta z rejestru czynnych podatników VAT może budzić wątpliwości co do prawa do odliczenia podatku naliczonego z wystawionych przez niego faktur. Problem pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy usługi zostały faktycznie wykonane, a nabywca dowiaduje się o nieprawidłowym statusie podatkowym usługodawcy dopiero po dokonaniu odliczenia. Czy w takiej sytuacji uchybienia formalne po stronie kontrahenta mogą pozbawić nabywcę prawa do odliczenia VAT? Zagadnienie to było przedmiotem interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 22 października 2026 r. (sygn. 0112-KDIL1-3.4012.553.2026.1.EO).
Sprawa dotyczyła spółki prowadzącej działalność w branży budowlanej, która w czerwcu 2025 r. rozpoczęła współpracę z przedsiębiorcą świadczącym usługi z zakresu zarządzania finansami. Obejmowały one m.in. controlling finansowy, przygotowywanie budżetów i prognoz oraz pozyskiwanie finansowania bankowego. Usługi były faktycznie wykonywane, a ich realizację potwierdzały m.in. raporty, analizy oraz korespondencja. W listopadzie 2025 r. spółka dowiedziała się, że usługodawca został wykreślony z rejestru czynnych podatników VAT już w kwietniu 2025 r., a więc jeszcze przed rozpoczęciem współpracy. Przyczyną wykreślenia było niezłożenie wymaganych deklaracji podatkowych, a nie faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności czy wystawianie fikcyjnych faktur. Spółka nie była świadoma tej okoliczności. Choć stosowała mechanizm weryfikacji statusu podatkowego kontrahentów, w tym przypadku nie zadziałał on prawidłowo. Po otrzymaniu wezwania z urzędu skarbowego spółka, kierując się ostrożnością, skorygowała część rozliczeń, rezygnując z odliczenia VAT z faktur wystawionych przez usługodawcę. Wstrzymała również odliczanie podatku z kolejnych faktur do czasu wyjaśnienia sytuacji.
W międzyczasie usługodawca dopełnił zaległych obowiązków podatkowych, składając brakujące pliki JPK_V7 i wykazując w nich transakcje zrealizowane na rzecz spółki wraz z należnym VAT. W czerwcu 2026 r. został również ponownie zarejestrowany jako czynny podatnik VAT, jednak bez przywrócenia tego statusu za wcześniejsze okresy. W związku z powyższym spółka wystąpiła o interpretację indywidualną, chcąc potwierdzić, czy przysługuje jej prawo do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez usługodawcę w okresie od 4 czerwca 2025 r. do 18 czerwca 2026 r., tj. w czasie, gdy nie był on zarejestrowany jako czynny podatnik VAT.
Dyrektor KIS uznał stanowisko spółki za prawidłowe, potwierdzając, że sam brak rejestracji usługodawcy jako czynnego podatnika VAT nie stanowi podstawy do odmowy odliczenia podatku naliczonego. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT podstawowym warunkiem skorzystania z tego prawa jest związek nabytych towarów lub usług z wykonywaniem czynności opodatkowanych. W analizowanej sprawie warunek ten został spełniony – usługi były faktycznie świadczone na rzecz spółki i wykorzystywane w jej działalności opodatkowanej, a wystawione faktury dokumentowały rzeczywiste transakcje. Organ odniósł się również do art. 88 ustawy o VAT, określającego przypadki wyłączenia prawa do odliczenia. Zwrócił uwagę, że ograniczenie przewidziane w art. 88 ust. 4 dotyczy braku rejestracji podmiotu dokonującego odliczenia, a nie wystawcy faktury. Samo wykreślenie usługodawcy z rejestru VAT nie oznacza również, że wystawione przez niego faktury dokumentują czynności fikcyjne. Na poparcie swojego stanowiska Dyrektor KIS przywołał wyrok TSUE w sprawie C-438/09 Dankowski, z którego wynika, że podatnik może zachować prawo do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez niezarejestrowanego usługodawcę, o ile spełnione są wymagane warunki, w szczególności faktury pozwalają zidentyfikować wystawcę i rodzaj wykonanych usług. W dalszej części uzasadnienia organ zwrócił również uwagę na znaczenie dobrej wiary i należytej staranności nabywcy, odwołując się w tym zakresie do orzecznictwa TSUE. Podkreślił, że zakres działań, jakich można wymagać od podatnika w celu zweryfikowania rzetelności kontrahenta, zależy od okoliczności konkretnej sprawy. W analizowanym przypadku Dyrektor KIS uznał, że spółka działała w dobrej wierze, a transakcje były rzeczywiste i odpowiednio udokumentowane. Znaczenie miało również późniejsze uporządkowanie rozliczeń przez usługodawcę, który złożył zaległe pliki JPK_V7, wykazał i rozliczył należny VAT oraz ponownie uzyskał status czynnego podatnika VAT.
Omawiana interpretacja pokazuje, że wykreślenie kontrahenta z rejestru VAT nie musi oznaczać utraty prawa do odliczenia podatku. Nawet jeśli nieprawidłowości zostaną ujawnione dopiero po kilku miesiącach współpracy, kluczowe znaczenie ma to, czy transakcje rzeczywiście zostały zrealizowane i czy podatnik jest w stanie to udokumentować. Co istotne, w analizowanej sprawie przeszkodą nie był również brak przywrócenia rejestracji kontrahenta z datą wsteczną. Rozstrzygnięcie nie oznacza jednak, że weryfikacja statusu VAT kontrahentów traci na znaczeniu. Przypomina natomiast, że brak wpisu w rejestrze VAT nie jest równoznaczny z brakiem prawa do odliczenia. Zanim więc podatnik zdecyduje się na rezygnację z odliczenia VAT, warto przeanalizować nie tylko formalny status kontrahenta, ale przede wszystkim rzeczywisty przebieg transakcji i okoliczności sprawy.