Zamknij
Ta strona wykorzystuje wyłącznie niezbędne pliki cookies, które są wymagane do jej prawidłowego działania. Nie stosujemy cookies analitycznych, reklamowych ani śledzących. Szczegóły znajdziesz w naszej polityce prywatności.
Zgadzam się
Moment powstania obowiązku podatkowego w VAT od lat pozostaje jednym z tych zagadnień, w których praktyka gospodarcza próbuje nadać bardziej zrozumiałe, praktyczne znaczenie dla literalnego brzmienia przepisów. Choć ustawodawca wskazuje wprost, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykonania usługi, to właśnie odpowiedź na pytanie, kiedy ta usługa jest wykonana, okazuje się najbardziej problematyczna. Najwyraźniej widać to na tle rozbieżności pomiędzy organami podatkowymi a sądami administracyjnymi, które w praktyce przyjmują odmienne interpretacje tych samych stanów faktycznych.
Jednym z przykładów tego sporu jest wyrok NSA z 4 marca 2026 r. (I FSK 1367/23). Sprawa dotyczyła modelu rozliczeń autoryzowanego dealera samochodów (dalej: „Spółka”), który w ramach współpracy z dystrybutorem realizował sprzedaż pojazdów, części, akcesoriów, a także usług serwisowych. Jego wynagrodzenie obejmowało marże i bonusy wypłacane w cyklach miesięcznych, kwartalnych i rocznych. System był powiązany z realizacją planów sprzedaży i celów jakościowych określonych w instrukcjach handlowych i serwisowych. Spółka po zakończeniu okresu składała sprawozdania z realizacji celów oraz wnioski o naliczenie bonusu, jednak jego przyznanie i wysokość były ustalane dopiero po weryfikacji przez dystrybutora. W ramach tego procesu mogło dojść do żądania dodatkowych wyjaśnień lub uzupełnień. Dopiero po zatwierdzeniu kwoty bonusu Spółka wystawiała fakturę VAT. Spółka twierdziła, że obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą ostatecznego zatwierdzenia bonusu, natomiast organy podatkowe uznawały, że decydujący jest moment faktycznego wykonania czynności, niezależnie od procedur weryfikacyjnych.
Sądy administracyjne nie zgodziły się z organami podatkowymi i przyjęły argumentację Spółki. W ich ocenie nie można abstrahować od realiów gospodarczych danego modelu współpracy. Jeżeli bowiem wynagrodzenie ma charakter warunkowy i kluczowe znaczenie ma proces weryfikacji i akceptacji przez kontrahenta, to trudno mówić o pełnym wykonaniu usługi przed zakończeniem tego etapu. W tym ujęciu dopiero moment potwierdzenia bonusu przez dystrybutora prowadzi do urzeczywistnienia świadczenia i tym samym wyznacza moment powstania obowiązku podatkowego.
Zbliżone spory interpretacyjne można zaobserwować również w branży IT. W sprawie rozpoznanej ostatnio przez NSA z 31 marca 2026 r. (I FSK 1353/23) analizowano model rozliczeń spółki świadczącej usługi wdrożenia i aktualizacji systemów informatycznych („Wnioskodawca”), które były realizowane etapowo, a ich odbiór następował każdorazowo poprzez podpisanie protokołu odbioru. W analizowanym przypadku kluczowe znaczenie miało to, że przed akceptacją klient dokonywał weryfikacji efektów prac pod kątem zgodności z umową i miał możliwość zgłoszenia zastrzeżeń, co powodowało, że dopiero po zakończeniu tej procedury następowało formalne potwierdzenie wykonania danego etapu. Wnioskodawca argumentował, że właśnie moment podpisania protokołu odbioru powinien być uznawany za chwilę wykonania usługi lub zakończenia jej wyodrębnionej części, a więc również za moment powstania obowiązku podatkowego w VAT. Fiskus nie podzielił tego stanowiska, wskazując, że decydujące znaczenie ma faktyczne wykonanie usług, a nie moment podpisania protokołu odbioru, który ma jedynie charakter potwierdzający i dokumentacyjny.
Sądy administracyjne zwróciły jednak uwagę, że jeżeli strony świadomie powiązały odbiór prac z ich akceptacją i rozliczeniem, to procedury tej nie można traktować jako wyłącznie formalnej. W takim modelu protokół odbioru nie pełni jedynie funkcji potwierdzającej, lecz może faktycznie wyznaczać moment zakończenia świadczenia i jego rozliczenia, a tym samym wpływać na moment powstania obowiązku podatkowego w VAT.
Powyższe sprawy wpisują się w szerszy spór interpretacyjny dotyczący znaczenia formalnego odbioru usług dla celów VAT, który był już przedmiotem analizy Trybunału Sprawiedliwości UE. W szczególności w sprawie Budimex (C-224/18) TSUE dopuścił możliwość powiązania momentu wykonania usługi z jej formalnym odbiorem, jeżeli w danym modelu gospodarczym stanowi on rzeczywiste potwierdzenie zakończenia prac i podstawę rozliczenia wynagrodzenia. Oznacza to, że jeżeli strony w sposób wiążący uzależniły uznanie usługi za wykonaną od formalnego odbioru (np. protokołu lub akceptacji inwestora), to taki moment może mieć decydujące znaczenie dla powstania obowiązku podatkowego w VAT. Podejście to znajduje również odzwierciedlenie w linii orzeczniczej sądów administracyjnych.
Czy to oznacza, że podatnicy stosujący modele rozliczeń oparte na formalnej akceptacji i odbiorze świadczenia mogą czuć się w pełni bezpiecznie? Niekoniecznie. Obecna linia orzecznicza i praktyka organów pokazują współistnienie dwóch podejść: restrykcyjnego, konsekwentnie prezentowanego przez organy podatkowe oraz bardziej elastycznego, dostrzegalnego w orzecznictwie sądów administracyjnych. W konsekwencji podatnicy stosujący tego typu modele rozliczeń powinni liczyć się z ryzykiem sporu z organami podatkowymi, w tym koniecznością wejścia na ścieżkę sądową. Dodatkowo, każdy taki model powinien być oceniany indywidualnie, z uwzględnieniem zarówno postanowień umowy, jak i tego, w jaki sposób jest ona faktycznie realizowana w praktyce. Istotne mogą okazać się również dodatkowe elementy, takie jak np. zaliczki, które niezależnie od przyjętych zasad odbioru czy zatwierdzania usług skutkują powstaniem obowiązku podatkowego w VAT już w momencie ich otrzymania.
