W praktyce podatkowej coraz częściej pojawia się pytanie, czy określone wydatki – sponsoring lokalnych inicjatyw, festyny dla społeczności, granty, wsparcie organizacji pozarządowych – stanowią element strategii CSR, czy też należy je traktować jako darowizny. Na poziomie biznesowym różnica może wydawać się niewielka. Na poziomie podatkowym bywa jednak zasadnicza.
Darowizna co do zasady nie stanowi kosztu uzyskania przychodów (z wyjątkiem limitowanych odliczeń przewidzianych w ustawie), natomiast wydatki kwalifikowane jako realizacja społecznej odpowiedzialności biznesu mogą – przy spełnieniu wymogów wynikających z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT – zostać uznane za koszty podatkowe. Problem polega na tym, że granica między tymi kategoriami nie jest ostra i w dużej mierze zależy od kontekstu, celu oraz sposobu ujęcia danego działania w strategii przedsiębiorstwa.
Czym zatem jest CSR? Pojęcie to nie jest zdefiniowane w prawie podatkowym. W ujęciu normy ISO 26000 społeczna odpowiedzialność to odpowiedzialność organizacji za wpływ jej decyzji i działań na społeczeństwo i środowisko, realizowana poprzez przejrzyste i etyczne postępowanie, które przyczynia się do zrównoważonego rozwoju, uwzględnia oczekiwania interesariuszy, jest zgodne z prawem i zintegrowane z działalnością organizacji. Norma wskazuje siedem kluczowych obszarów odpowiedzialności – od ładu organizacyjnego, przez prawa człowieka i praktyki pracownicze, po środowisko, uczciwe praktyki operacyjne, zagadnienia konsumenckie oraz zaangażowanie społeczne i rozwój społeczności lokalnej. Jednocześnie ISO 26000 ma charakter wytycznych i nie podlega certyfikacji, co dodatkowo wzmacnia ocenny charakter analizy.
W interpretacji indywidualnej z 9 sierpnia 2024 r., sygn. 0111-KDIB2-1.4010.211.2024.2.MM, Dyrektor KIS odniósł się do wydatków na organizację festynu dla pracowników i lokalnej społeczności. Spółka argumentowała, że wydarzenie stanowi element działań CSR i służy budowaniu relacji z interesariuszami. Organ uznał jednak stanowisko za nieprawidłowe. Kluczowe znaczenie miał brak sformalizowanej polityki CSR oraz niewystarczające wykazanie, że festyn był elementem systemowej, uprzednio przyjętej strategii, a nie jednorazowym działaniem o charakterze wizerunkowym. Interpretacja ta pokazuje istotny kierunek myślenia organów podatkowych. Samo powołanie się na CSR nie jest wystarczające. Działanie powinno być osadzone w przyjętej strategii i realnie zintegrowane z działalnością operacyjną, ukierunkowane na interesariuszy związanych z działalnością spółki, racjonalnie powiązane z zabezpieczeniem lub zachowaniem źródła przychodów oraz odpowiednio udokumentowane i komunikowane.
W innych rozstrzygnięciach organy podatkowe akceptowały jako koszty podatkowe m.in. działania środowiskowe, projekty infrastrukturalne realizowane z myślą o społeczności lokalnej czy inicjatywy wpisane w raportowaną strategię ESG – o ile były elementem spójnego, długofalowego podejścia, a nie formą nieekwiwalentnego przysporzenia.
W tym miejscu ujawnia się kluczowe rozróżnienie. Darowizna jest co do zasady świadczeniem nieodpłatnym, które nie pozostaje w funkcjonalnym związku z działalnością gospodarczą darczyńcy. Działania określane jako CSR – w ujęciu podatkowym – powinny natomiast wykazywać realny i możliwy do wykazania związek z prowadzonym biznesem, w szczególności z zarządzaniem ryzykiem regulacyjnym i operacyjnym, dostępem do kapitału i pracowników czy utrzymaniem tzw. "społecznej licencji" na prowadzenie działalności. W praktyce jednak znaczna część inicjatyw sytuowana jest na granicy tych kategorii, co rodzi istotne wątpliwości kwalifikacyjne.
Dlatego przed zakwalifikowaniem wydatku jako elementu CSR warto zadać kilka pytań: czy dane działanie wynika z przyjętej strategii i jest w niej opisane, czy można wykazać jego wpływ na działalność operacyjną lub relacje z kluczowymi interesariuszami, czy ma ono charakter powtarzalny i systemowy, czy jednorazowy, czy występuje element ekwiwalentności świadczeń (np. w postaci realnej korzyści biznesowej, ekspozycji marki, dostępu do określonych zasobów lub relacji), oraz czy dokumentacja pozwala obronić jego biznesowy charakter.
Granica między CSR a darowizną nie jest czysto teoretyczna. Jej przekroczenie może oznaczać konieczność wyłączenia wydatku z kosztów podatkowych, a w konsekwencji – istotne skutki finansowe. Oznacza to, że właściwe zaprojektowanie i udokumentowanie działań społecznych staje się elementem zarządzania ryzykiem podatkowym. Zachęcamy zatem do przyjrzenia się ponoszonym wydatkom o charakterze społecznym oraz do ich konsultacji pod kątem podatkowym.