Koniec sporu o dokumenty celne warunkujące stawką 0% VAT w eksporcie towarów? Projektowane uproszczenia w dokumentowaniu wywozu poza UE

Przejawem tego jest projekt nowelizacji ustawy o VAT z 29 kwietnia 2026 r. Jego skutkiem powinno być złagodzenie formalnych wymogów dotyczących dokumentowania eksportu oraz rozszerzenie katalogu dowodów potwierdzających wywóz towarów poza UE i związane z tym prawo do zastosowania stawki 0% VAT. Obecnie, praktycznie jedynym bezspornym i powszechnie akceptowalnym dokumentem jest oficjalny komunikat eksportowy CC599C. 

Takie podejście opiera się m.in. na definicji eksportu towarów przewidującej udział organów celnych w procedurze dokumentacyjnej. Ma to ulec zmianie. Skutkiem tego będzie wykreślenie z art. 2 pkt 8 ustawy o VAT warunku, zgodnie z którym wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej musi być potwierdzony przez właściwy organ celny. Przesłanka ta od lat budzi wątpliwości z perspektywy zgodności z przepisami unijnymi. Argumentu tego, często z sukcesem, używają również podatnicy w sporach przed sądami administracyjnymi celem wykazania możliwości stosowania dokumentacji alternatywnej do celów udokumentowania eksportu. Zmieniona definicja eksportu kładzie nacisk przede wszystkim na faktyczny wywóz towarów poza UE, a nie uzyskanie od konkretnego organu potwierdzenia jego wywozu. 

Kwestia właściwego udokumentowania wywozu pozostanie jednak istotna z punktu widzenia stawki 0% VAT. Zgodnie ze zmodyfikowanym art. 41 ust. 6 ustawy o VAT, stawka ta będzie mogła być stosowana, jeżeli podatnik przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatkowej za dany okres rozliczeniowy będzie posiadał w swojej dokumentacji dowody (a nie dokumenty) potwierdzające, że w wyniku realizowanej przez niego dostawy towary zostały wywiezione poza terytorium Unii Europejskiej. 

Zmiana sformułowania z „dokumenty” na „dowody” w powiązaniu ze zmodyfikowaną definicją eksportu ma w praktyce doprowadzić do ułatwień i uproszczeń w tym zakresie. Jako przykładowe dowody wykorzystywane celem wykazania, że towary wyjechały poza granice Unii Europejskiej dopuszczone zostaną, w szczególności:

• dokumenty przewozowe otrzymane od przewoźnika lub spedytora odpowiedzialnego za wywóz towarów, w tym dokumenty z systemów elektronicznych przewoźnika,
• dokumenty operatora pocztowego potwierdzające dostarczenie przesyłki do miejsca przeznaczenia poza UE, również w formie dokumentów z systemu elektronicznego operatora,
• dokument lub kopia dokumentu wydanego przez administrację celną państwa spoza UE, potwierdzającego przywóz i odprawę celną towarów w tym państwie, wraz z pisemnym oświadczeniem nabywcy, że towary zostały dostarczone do miejsca przeznaczenia poza UE.

Katalog dowodów potwierdzających eksport pozostaje przy tym otwarty, co oznacza, że powyższe dowody mają charakter wyłącznie przykładowy. Zbliży to więc mocno zasady dokumentowania eksportu do WDT. Trzeba przy tym pamiętać, że nie każdy dokument będzie przez organy akceptowany w kontekście stawki 0% VAT. Kluczowe w dalszym ciągu pozostanie powiązanie go w sposób jednoznaczny z konkretną dostawą, transportem i dostarczeniem towaru poza UE.

Projektowane zmiany można zatem postrzegać jako próbę ustawowego potwierdzenia kierunku, który dominuje obecnie w orzecznictwie z jednoczesnym ograniczeniem potencjalnych sporów pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi na tym polu. Nie oznacza to jednak, że dokumentowanie eksportu stanie się wyłącznie formalnością. Większa elastyczność co do rodzaju dowodów może oznaczać większą rolę wewnętrznych procedur dokumentacyjnych i ich kontroli. Podatnicy powinni dopilnować, aby dokumenty inne niż celne były kompletowane na bieżąco, można je było powiązać z konkretnymi transakcjami oraz w razie potrzeby były łatwo dostępne na potrzeby kontroli.

Zgodnie z założeniami projektowane przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Na moment przygotowania niniejszego wpisu projekt znajduje się na etapie rządowego procesu legislacyjnego, a planowany termin jego przyjęcia przez Radę Ministrów przypada na II kwartał 2026 r. Ostateczny kształt regulacji może więc jeszcze ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych.