Moment realizacji prawa do odliczenia VAT – wyrok Sądu UE

Odliczenie VAT od zakupów wykorzystywanych do celów realizacji czynności opodatkowanych (działalności gospodarczej) to konstrukcyjny element podatku VAT. Dzięki temu przedsiębiorcy nie są nim obciążani (nawet przejściowo), a jego ciężar ekonomiczny ponoszą finalni konsumenci.

Polskie przepisy wiążą możliwość (moment) realizacji prawa do odliczenia z dwoma zasadniczymi warunkami. Po pierwsze, powstać musi obowiązek podatkowy w VAT z tytułu danej czynności po stronie sprzedawcy. Drugim warunkiem jest dysponowanie przez nabywcę fakturą potwierdzającą zakup. Dodatkowo, moment realizacji odliczenia VAT powiązany jest ściśle z chwilą otrzymania faktury zakupu. W praktyce, oznacza to, że jeżeli sprzedawca wykonał świadczenie w danym miesiącu (powstał u niego obowiązek podatkowy w VAT z tego tytułu), ale nabywca otrzymał fakturę dokumentującą ten zakup dopiero w miesiącu następnym, to odliczenia VAT wynikającego z tej faktury może dokonać dopiero w rozliczeniu za ten następny miesiąc (mimo, że sprzedawca zobowiązany jest do zapłaty VAT za miesiąc wcześniejszy).

Ten brak symetrii (sprzedawca płaci VAT za miesiąc X [np. luty], nabywca odlicza najwcześniej za miesiąc X +1 [np. marzec]) został zakwestionowany przez polskiego podatnika – najpierw w postępowaniu interpretacyjnym a następnie w ramach krajowej ścieżki sądowej. Finalnie, w wyniku pytania prejudycjalnego zadanego przez NSA, sprawa trafiła do Sądu UE. 

Wątpliwości polskiego podatnika oraz NSA co do niezgodności przepisów warunkujących realizację odliczenia VAT od momentu otrzymania faktury Sąd UE podzielił w pełni. W wyroku z 11 lutego 2026 r. o sygn. T-689/24 jednoznacznie wskazał, że prawo do odliczenia VAT powstaje z chwilą zaistnienia zdarzenia podatkowego, czyli dostawy towaru lub wykonania usługi. Sam wymóg posiadania faktury dla celów odliczenia VAT nie został przy tym zakwestionowany. Sąd UE słusznie jednak zauważył, że jego przesunięcie w czasie do okresu rozliczeniowego (miesiąca lub kwartału), w którym została faktycznie otrzymana przez nabywcę jest nieuzasadniony. Faktura pełni bowiem wyłącznie rolę formalną, dowodową i porządkującą. Sama w sobie nie może natomiast stanowić dodatkowej przesłanki rzutującej na ustalenie momentu realizacji prawa do odliczenia VAT. 

Jak powyższy wyrok przełoży się na sytuację polskich podatników? W pierwszej kolejności, wskazać należy, że musi on spowodować reakcję krajowego ustawodawcy w postaci odpowiedniego dostosowania przepisów do wniosków płynących z orzeczenia Sądu UE. Do pewnego stopnia (ale nie w pełni) postulat ten realizują przepisy wprowadzające obowiązek wystawiania faktur z wykorzystaniem KSeF. Nawet jednak i bez zmian legislacyjnych, wspomniane orzeczenie daje nabywcom bardzo mocny argument do realizacji odliczenia VAT w sposób natychmiastowy. Wyrok ten wiąże bowiem polskie organy bezpośrednio i jest w pełni stosowalny od dnia jego wydania. Oznacza to możliwość szybszego odliczenia VAT już w rozliczeniach bieżących wraz z potencjalną korektą niekorzystnych rozliczeń historycznych.