Ścieżka SMART 2026: ostatnia szansa dla dużych firm na dofinansowanie projektów B+R

Z punktu widzenia dużych przedsiębiorstw szczególnie istotne jest to, że w harmonogramie naborów pojawił się konkurs przeznaczony specjalnie dla projektów B+R realizowanych przez dużych przedsiębiorców działających indywidualnie (a nie w konsorcjach). Konkurs ten ma zostać ogłoszony już 23 lutego 2026 r., a wnioski będzie można składać od 23 marca do 22 maja 2026 r. Alokacja środków dla tego konkursu wynosi 350 mln zł. Instytucją organizującą nabór jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). Jest to najprawdopodobniej ostatni nabór dla dużych przedsiębiorstw w tym okresie programowania.

Dofinansowanie dotyczy realizacji prac B+R prowadzących do opracowania nowego lub istotnie ulepszonego rozwiązania (np. produktu, technologii, procesu lub usługi).

Dotychczas Ścieżka SMART była kojarzona z możliwością budowania projektów wieloelementowych, łączących różne moduły (np. B+R, wdrożenie, cyfryzacja, rozwój kompetencji, internacjonalizacja itd.). W 2026 r. podejście wyraźnie się zmienia: projekty B+R i projekty wdrożeniowe są rozdzielane do odrębnych konkursów, a „dodatkowe” obszary przestają funkcjonować jako autonomiczne moduły większego projektu. Dla dużych przedsiębiorstw ma to bardzo konkretne znaczenie: w tym roku dofinansowanie obejmie wyłącznie projekt badawczo-rozwojowy, w którym zasadnicza część zakresu i budżetu musi wynikać z logiki prac B+R.

Jednocześnie dofinansowanie wyłącznie prac B+R nie oznacza, że można finansować jedynie wynagrodzenia zespołu badawczego. Przeciwnie – dobrze skonstruowany budżet powinien obejmować wszystkie koszty niezbędne do przeprowadzenia prac w sposób wiarygodny i możliwy do rozliczenia. W typowym projekcie B+R mieszczą się m.in.:

1. Koszty personelu (zespół B+R) – zwykle największa pozycja budżetu. Kluczowe jest wykazanie, że kompetencje zespołu odpowiadają na realne ryzyka technologiczne, a nakład pracy jest adekwatny do zadań przewidzianych w projekcie.
2. Materiały, surowce i komponenty do prototypowania oraz testów – koszty materiałowe są uzasadnione, jeśli wynikają z metodyki badań i planu wytworzenia prototypów/serii testowych.
3. Amortyzacja aparatury, urządzeń, infrastruktury oraz oprogramowania wykorzystywanych w pracach B+R – w projektach badawczych często wykorzystuje się aparaturę pomiarową, stanowiska testowe lub specjalistyczne oprogramowanie, których koszt amortyzacji może być rozliczany.
4. Usługi zewnętrzne i podwykonawstwo (np. badania laboratoryjne, walidacyjne testy wstępne, specjalistyczne analizy) – podwykonawstwo jest dopuszczalne i często racjonalne, jednak powinno dotyczyć elementów prac B+R, których firma nie jest w stanie wykonać samodzielnie (brak kompetencji, aparatury lub akredytacji).
5. Koszty pośrednie związane z realizacją projektu – rozliczane ryczałtem jako element niezbędny do realizacji prac (administracja projektowa, obsługa finansowa, zarządzanie).

Zmiana formuły nie oznacza, że firmy tracą możliwość ujęcia kosztów, które wspierają późniejsze wdrożenie lub zabezpieczają rezultaty. W 2026 r. nadal można objąć dofinansowaniem koszty powiązane z B+R, takie jak elementy internacjonalizacji produktu czy – co szczególnie istotne – uzyskanie i ochrona praw własności przemysłowej. Muszą one jednak być logicznie i bezpośrednio powiązane z celem oraz rezultatami prac B+R i uzasadnione jako niezbędne do „domknięcia” projektu od strony rynkowej. Należy przy tym pamiętać, że koszty te są objęte limitem – maksymalnie 15% kosztów kwalifikowalnych prac B+R.

Ocena projektu nadal będzie odbywać się dwuetapowo. W I etapie ocenie podlegać będzie przede wszystkim zakres prac B+R oraz innowacyjność projektu. W II etapie weryfikowana będzie m.in. zdolność wnioskodawcy do realizacji projektu (w tym organizacyjna i finansowa), zasadność zaplanowanych kosztów oraz potencjał wdrożeniowy i rynkowy rezultatów.

W 2026 r. zmienia się natomiast moment dostarczania części dokumentów związanych z finansowaniem – model finansowy i dokumenty potwierdzające finansowanie mogą być składane po pozytywnej ocenie I etapu, w krótkim oknie czasowym. Jest to ułatwienie organizacyjne, ale jednocześnie wiąże się z ryzykiem dla wnioskodawców: odłożenie zagadnień finansowych projektu na później może spowodować, że zabraknie czasu m.in. na zabezpieczenie wkładu własnego za pomocą instrumentów dłużnych.

W praktyce – zwłaszcza przy bardziej rygorystycznym podejściu do oceny – duży nacisk kładzie się na realną zdolność przedsiębiorstwa do zapewnienia wkładu własnego oraz utrzymania płynności finansowej przy mechanizmie refundacyjnym. Oznacza to, że prace nad finansowaniem powinny rozpocząć się równolegle z budową koncepcji B+R: struktura wkładu własnego, cash flow projektu, zdolność kredytowa/finansowanie pomostowe, a także odporność na przesunięcia terminów w ramach harmonogramu.

‍